امروز ۲۷ آبان ۱۳۹۸
۰۹۱۲۲۹۶۷۸۳۹
امروز ۲۷ آبان ۱۳۹۸
۰۹۱۲۲۹۶۷۸۳۹

 

 ارکان روابط کارگر و کارفرما 

حقوق کار بر تمامی روابط حقوقی که از انجام کار برای دیگری ناشی می‌شود و نیز در هر موردی که اجرای کار با تبعیت نسبت به کارفرما همراه باشد، حاکم است.

حقوق کار به بررسی، تجزیه و تحلیل و ارزیابی مقررات حمایتی و آمرانه‌ای می‌پردازد که ناظر به روابط تبعیتی کار بوده و هدف آن تأمین امنیت، عدالت و نظم اجتماعی است بنابراین افرادی که دارای کار مستقل هستند و برای خود کار می‌کنند، مانند اصناف، کشاورزان و نیز صاحبان مشاغل آزاد مانند رانندگان، پزشکان و وکلای دادگستری از شمول قانون کار خارج هستند.

از طرف دیگر هر نوع تبعیت و کار برای دیگری نیز تابع قانون کار نیست یعنی افرادی که تابع قوانین خاص استخدامی هستند مانند کارکنان دولت از شمول قانون کار خارج هستند و شرایط آنها تابع حقوق اداری است.

کار برای دیگری، به شرطی مشمول حقوق کار می‌شود که از شمول هر قانون خاص استخدامی خارج باشد. حقوق کار هر چند ناظر به مقررات حاکم بر روابط کارگر و کارفرما است اما همیشه روابط یک کارگر و یک کارفرما منظور نظر نیست بلکه حقوق کار، روابط جمعی کار را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. از این رو پیمان‌های جمعی و تشکل‌های کارگری و کارفرمایی از جمله مهمترین مباحث حقوق کار به شمار می‌رود.

 

 ارکان رابطه

به طور کلی سه رکن اصلی کارگر، کارفرما و کارگاه، روابط کارگری و کارفرمایی را تشکیل می‌دهند.

 

 کارگر

کسی که به هر عنوان به دستور کارفرما در مقابل دریافت حقوق یا مزد کار می‌کند، کارگر است بنابراین ملاک کارگر دریافت مزد و تبعیت از دیگری است یعنی اینکه کار او در خدمت دیگری باشد.

با توجه به تعریف فوق، ملاک کارگر بودن، نوعی رابطه حقوقی است که او با طرف مقابل دارد و در این مورد، پاره‌وقت بودن کار یا شغل اصلی یا فرعی بودن کار، تأثیری در صدق عنوان کارگر ندارد و همه آنها کارگر محسوب خواهند شد.

مفهوم اجتماعی کارگر عبارت است از؛ شخصی که انجام‌دهنده کار دستی است که با مفهوم حقوقی آن منطبق نیست. در نتیجه ملاک‌های مختلفی از قبیل  طبیعت کار؛  دریافت یا عدم دریافت ما به ازا و چگونگی تعیین مابه ازا، برای تشخیص این دو مفهوم مطرح شده است.

 

 کارفرما

کارفرما کسی است که سرمایه و وسایل کار یک اداره یا مؤسسه تولیدی یا خدماتی را دارد اما برای تولید کالا یا ادامه خدمات، باید از نیروی کار دیگران استفاده کند.

از دیدگاه حقوقی، کارفرما طرف قرارداد کار است و سرمایه و دارایی او تضمینی برای اجرای تعهداتی است که در برابر کارگر بر عهده دارد.

 

 کارگاه

کارگاه محلی است که کارگر به درخواست کارفرما در آنجا کار می‌کند بنابراین با توجه به این تعریف می‌توان دریافت که چون در تعریف کارگاه به «محل» بسنده شده است بنابراین هر جایی که کارفرما در آنجا کار می‌کند و عنوان کار آنجا را در اختیار گرفته است، کارگاه نام دارد.

 

 قلمرو حقوق کار

تمامی کارگران و کارفرمایان، نمایندگان آنان و کارآموزان و نیز کارگاه‌ها مشمول مقررات این قانون هستند بنابراین شمول قانون کار، اصل است و عدم آن استثنا؛ در مواردی که شمول قوانین استخدامی، مورد تردید باشد، در صورتی که عنوان کارگر بر فرد صدق کند، مشمول حقوق کار خواهد بود.

 

 قرارداد کار

قرارداد کار عبارت است از قرارداد کتبی یا شفاهی، که به موجب آن کارگر در قبال حق‌السعی، کاری را برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما انجام می‌دهد.  اصل آزادی اراده ایجاب می‌کند که اشخاص بتوانند در روابط بین خود قراردادهایی منعقد کنند اما گاهی ضرورت دارد این آزادی‌ها محدود شود و قانون شرایط معینی برای اراده و خواست مردم تعیین کند.

با توجه به تعریف قرارداد کار در قانون کار می‌توان این نوع محدودیت را به صورت مشهود دید؛ بنا به تعریف مذکور نتایج ذیل به دست می‌آید:

1- وجود کارگر و کارفرما؛ به عنوان عناصر سازنده عقد ضرورت دارد.

2- قصد دو طرف؛ که در وقوع عقد به صورت ایجاب و قبول ظاهر می‌شود.

3- قصد نتیجه؛ که‌‌ همان انجام کار برای کارفرما و دریافت عوض از او است.

4- مدت؛ قرارداد می‌تواند موقت یا مستمر باشد.

5- رضایی بودن قرارداد کار؛ منظور از رضایی بودن این است که عقدی به صرف تراضی عاقدین صورت می‌گیرد؛ بدون اینکه به لفظ خاص یا تنظیم سند یا اقباض معقود‌علیه احتیاج باشد.

قرارداد کار علاوه بر مشخصات طرفین باید حاوی نوع کار، حقوق یا مزد مبنا، ساعات کار، تعطیلات و مرخصی‌ها، محل انجام کار، تاریخ قرارداد و مدت قرارداد باشد.

 

پایان رابطه کارگری و کارفرما

قرارداد کار به یکی از طرق ذیل خاتمه می‌یابد.

فوت کارگر: قرارداد کار با فوت کارگر خاتمه می‌یابد و منحل می‌شود زیرا انجام کار، تعهدی قائم به شخصی حقیقی است و ورثه کارگر نمی‌توانند به جای او تعهد او را انجام دهند؛ مگر اینکه کارفرما تعهد کند.

بازنشستگی کارگر: اگر کارگرد مرد ۶۰ سال تمام و کارگر زن ۵۵ سال تمام داشته باشد، بازنشسته محسوب می‌شود.

از کار افتادگی کلی کارگر: ازکارافتادگی کلی کارگر به این معنا است که اگر کارگر بیمار شده و طبق نظر پزشک معالج، بیماری او غیر قابل علاج تشخیص داده شود و در کمیسیون‌های بدوی و تجدیدنظر پزشکی بیمه‌های اجتماعی رأی مبنی بر عدم علاج بیماری او و کاهش بیش از 66 درصد قدرت کار صادر شود، در این صورت کارگر، ازکارافتاده محسوب می‌شود.

انقضای مدت در قراردادهای موقت: انقضای مدت در قراردادهای موقت موجب خاتمه قرارداد کار است مگر اینکه صریحاً یا به طور ضمنی قرارداد کار تمدید شود.

پایان کار: در قراردادهایی که مربوط به انجام کار معین است، از قبیل ساختن سد، معمولاً مدت تعیین نمی‌شود و با پایان کار، قرارداد نیز منقضی می‌شود.

استعفای کارگر: استعفای کارگر باید یک ماه قبل و به صورت کتبی باشد.

اخراج: از مهمترین اسناد بین‌المللی در این زمینه می‌توان به مقاوله‌نامه شماره ۱۵۸ مصوب سال ۱۹۸۳ سازمان بین‌المللی کار اشاره کرد که در قوانین شماری از کشورهای عضو این سازمان تأثیر بسزایی داشته است. این ماده بیان می‌کند که «جز در صورت وجود یک دلیل موجّه، کارگر نباید اخراج شود.»

ماده ۲۱ قانون کار نیز بیان می‌دارد «در مواردی که کارگر در انجام وظایف محوّله قصور ورزد یا آیین‌نامه‌های انضباطی کارگاه را پس از تذکرات کتبی، نقض کند، در این صورت کارفرما با پرداخت حق و حقوق او و رعایت تشریفات قانونی می‌تواند او را اخراج کند.»